راهکار امام خمینی(ره) برای دفع غضب

غضب ناشی از ضعف انسان در برابر ناملایمات زندگی است که باعث نابردباری در برابر رفتار دیگران میشود، انسانهای خودساخته و قوی بسیار بردبار و مهربان هستند و هرگز دچار عصبانیت و پرخاشگری نمیشوند، بنابراین درمان کلی این حالت، نیز خودسازی، تقویت نفس و روح و بازسازی کلی شخصیت است.
در تعریف غضب بیان شده است که حالت نفسانیهای که باعث حرکت روح حیوانى و از داخل به جانب خارج از براى غلبه و انتقام مى شود و هرگاه شدت پیدا کند، باعث حرکت شدیدى مى شود که از آن حرکت، حرارتى مفرط حاصل و از آن حرارت دود تیره اى بر مى خیزد و دماغ و رگها را چنان پر مى سازد که نور عقل را مى پوشاند و اثر قوه عاقله را ضعیف مى کند.
و به همین جهت است که در صاحب غضب، موعظه و نصیحت اثر چندانی نمى کند، بلکه پند و موعظه، درشتى و شدت را زیاد مى کند، به همین منظور راهکارهای سطحی و عمیق درمان غضب از دوماهنامه تربیتی اخلاقی «خلق» بیان میشود:
*راهکارهای سطحی درمان غضب
1- پرهیز از موقعیتهای خشم آور
انسان در برخی شرایط مکانی یا زمانی، به عصبانی شدن نزدیک است، برای مثال میداند اگر در بعضی جلسات و نزد بعضی افراد بنشیند، اسباب عصبانیت او را فراهم میکنند یا هنگام ورزش که گردش خون و حرارت انسان بالا میرود، خیلی زود عصبانی و پرخاشگر میشود، همچنین موقع بحث با کسانی که آنها را کوچکتر و پایینتر از خود میداند، خیلی سریع عصبانی میشود.
لازم است انسان به - قول مشهور- علاج واقعه را قبل از وقوع کند و تا حد امکان در موقعیتهایی که باعث تحریک خشم و غضب او میشود حضور نیابد، اگر از شرکت در این گونه موقعیتها ناچار است، تمهیدات لازم را بیندیشد؛ دیر برود و زود برخیزد یا از قبل با خود تصمیم بگیرد که وارد بحث نشود، همچنین هنگام ورزش، حتماً مقداری استراحت کرده، آبی به صورت بزند تا حرارتش پایین بیاید.
خیلی مواقع، افراد به دلیل اینکه زمان و موقعیت خوبی را برای تبادل نظر با همسر یا دوست و همکارشان انتخاب نمیکنند، صحبتشان به عصبانیت و اختلاف منتهی میشود؛ در حالی که هر سخن، جایی و هر نکته مکانی دارد، هنگامی که طرف مقابل ما خسته و بیحوصله است زمان مناسب برای انتقاد و امر به معروف و نهی از منکر نیست. بهتر است در این مواقع - چنان که در روایات سفارش شده- سکوت کرده، و بحث را آغاز نکنیم یا اگر طرف مقابل شروع به صحبت کرد، جواب او را ندهیم. چه بسا اگر همین موضوع، در یک جو آرام و صمیمی مطرح شود، تأثیر بیشتری خواهد داشت.
2- مشغول کردن نفس
هنگامی که در حال عصبانی شدن هستید، خود را مشغول کاری که برایتان جالب و دوست داشتنی است کنید، برای مثال، به یکی از دوستان زنگ بزنید، تا به این وسیله موضوعی را که شما را به خشم آورده است فراموش کنید، امام خمینی(ره) در این زمینه میفرمایند: اما (اقدام) عملی، پس عمده آن انصراف نفس در اول پیدایش آن است؛ چون این قوه مثل آتش، کم کم اشتعال پیدا میکند و رو به اشتداد میگذارد تا اینکه تنورش سوزان و نایرهاش سخت فروزان شد و عنان را از دست انسان به کلی بگیرد و نور عقل و ایمان را خاموش کند و چراغ هدایت را یکسره منتفی کند و انسان را بیچاره و ذلیل کند. باید انسان ملتفت باشد تا اشتعال آن زیاد نشده و نایره آن شدت پیدا نکرده، خود را به وسایلی منصرف کند.
3- ترک مجلس
چنانچه احساس کردید زمینه عصبانیت شما در حال فراهم شدن است، مکان خود را ترک کنید و حتی برای چند دقیقه هم که شده بیرون رفته، قدم بزنید و نفس عمیق بکشید، اما اگر ناچار از حضور در آن مکان هستید، به سفارشهای بعدی عمل کنید.
4- تغییر وضعیت جسمی
یکی از اموری که در روایات برای کنترل خشم به آن سفارش شده، تغییر دادن وضعیت جسمی است، برای مثال، اگر انسان ایستاده است، بنشیند و اگر نشسته، بلند شود یا دراز بکشد. پیامبر خدا(ص) فرمودند: هر گاه یکی از شما خشمگین شد، اگر ایستاده است بنشیند و چنانچه خشمش برطرف نشد، دراز بکشد.
همچنین امام علی(ع) میفرمایند: هر کس خشمگین شود، اگر ایستاده است، بیدرنگ بنشیند؛ زیرا این کار، وسوسه شیطان را از بین میبرد.
5- وضو گرفتن
پیامبر خدا(ص) فرمودند: خشم از شیطان است و شیطان از آتش آفریده شده است و آتش با آب، خاموش میشود. پس، هرگاه فردی از شما خشمگین شد، وضو بگیرد. آری؛ وضو، نور است و برکت وضو، و همچنین سردی آب باعث میشود حرارت انسان فروکش کرده، در نتیجه بهتر بتواند خشم خود را کنترل کند.
همچنین آشامیدن آب سرد یا غسل کردن با آب خنک در مواقعی که غضب انسان فوران کرده، مؤثر خواهد بود.
6- تماس بدنی
در برخی روایات توصیه شده که اگر از دست یکی از محارم سببی خود- مانند خواهر یا برادر یا پدر و مادر - عصبانی شدید، برای کنترل عصبانیت خود با او تماس بدنی پیدا کنید؛ برای مثال دست او را در دست خود بگیرد، همین تماس بدنی، باعث خاموش شدن آتش غضب انسان میشود.
7- خواندن دعاها و اذکار
یکی از مواردی که در کنترل غضب بسیار مؤثر است، خواندن برخی اذکار و دعاها و یاد کردن حضرت حق و قدرت و تسلط او بر ما هست، هر چه انسان موقع خشم، عظمت الهی و کوچکی خود را بیشتر یاد کند، کنترل غضب برای او آسانتر خواهد بود. برای این منظور، اذکار و دعاهایی هم توسط اهل بیت(ع) سفارش شده .
منبع: فارس نیوز